Yn gyfagos i gastell Dolyddelen yr oedd hen anedd-dy a elwid Hafod y gwragedd, yn sefyll hyd yn ddiweddar, ao arno y ceir y sylw dyddorol a ganlyn: "Ar y gareg uwohben y drws y mae y cerf- iad, Tangnefedd Duw fo yn y ty hwn, ac ar bawb a drigant ynddo.' Byddai y frawddeg hon ar gapan pren y drws yn gyffredin, wedi ei cherfio, yn yr hen gyfnod, er mwyn i bawb a elai i'r ty gofio dweyd y weddi, yr hyn meddid a ataliai neb o'r teulu gael eu witchiol Traddodiad arall am y lie hwn ydyw, mai yma y byddai gwragedd y mil- wyr yn magu eu plant, ao y byddai dau neu dri dwsin o grydau yn cael eu siglo yma yr un amser; felly nid priodol fuasai galw y lie hwn yn Music Hall, oblegid gellir yn rhes- ymol gasglu fod yno lawer o'r mamau yn oydganu yn soniarus, 'Haul a lili yw babi bach,' (nid 'hwi lwl lili' megys y dywedir yn gyffredin) tra byddai eraill yn difyr ymgom- io a'u plant, ao a'u gilydd, a'r hen grydau yn gwegian ao yn rhygnu yn debyg i bibell gan yr Ysgotyn, nes gwiieyd cynghanedd lawn o folededd ao amywiaeth." Oeir yn y gyfrol ysgrifau dyddorol ar wa- hanol destynau, ao eglurhad ar hen dermau Cymreig ag sydd erbyn hyn wedi myned agos a'r ddifanooll. BABDD GLAN AFON'LLEDB. Y mae genym ni yn Nghymru lu mawr o feirdd rhagorol na welir en oynyrohion agos fyth yn dyfod allan trwy y wasg. Beirdd ydyw y rhai hyn sydd yn dda eu hamgylch- iadau, tebyg i Rhys Jones y Blaenau, gynt; rhai yn meddu digon o amser i efrydu a GWEITHIAU GETHIN: Set casgllad o holl weith- iau barddonol a llenyddol y dlweddar Owen Gethin Jones, Yaw. Prla$2.00. ohyfansoddi, a rhai pan y bydd iddynt gyf- ansoddi ydynt yn ailuog i gyfansoddi rhyw- beth yr ydym yn well er darllen y cyfryw. Nid ydynt yn udganu eu clod, nac yn gwneyd un math o display. Ar lan afon Lledi; mewn tyddyn o'r enw Tan 'Ral!t, y mae un o'r cyfryw yn trigianu. 0 ran ei amgylohiadau y mae yn foneddwr. Ni chyf- ansodda bill na phenill nad yw y cyfryw yn oynwys llawer o addysg ac athroniaeth. Yr oedd yn gyfaill mynwesol i'r diweddar fardd Gethin, a byddai Gethin yn ei ystyried yn llawer gwelli bardd nag ef. Rai blynydd- oedd yn ol aeth ef a chyfeillion i bysgota i lyn heb fod yn mhell o'r ardal lie y preswyl- ia. Helfa dlawd a gafwyd o bysgod, er eu bod yn rhwydo ar y pryd. Yn gyfunwedd a'i arabedd oynwynol daeth yr englyn can- lynol allan: "Yfaf os nad af yn ailach-dwr y llyn Nes bo dair Hath yn fasach; Ni bydd cell na lie bellach Ar ei waelod ond i bysgod bach." Ar un adeg yr oedd ef a'r diweddar fardd Gethin yn sylwi ar robin goch ar ben y gaine yn pyncio, pryd y cyfansoddodd y ddau yr englyn canlynol: "Er na fedd e 'run fainc-yn gynes I gauu ei fwyngainc; Ion roes addfwyn orseddfainc I robin goch ar ben y gainc." Y mae gan ein pysgotwyr fath o gwch at bysgota, a elwir corwgl, a chyfansoddodd ef ao un arall englyn i'r cyfryw: "Corwgl a wnaed i'm oario-ar y dwr A dyn yn ei rwyfo; Un del iawn i'm dal yw o Ar y don a dwr dano." Nid da oedd ganddo ysmygu. Pan mewn gwesty oymellwyd iddo getyn a ffwgws, pryd y oyfansoddodd yntau yr englyn can- lynol: "Ni fynaf 'rwy'n penderfynu-na chetyn Na chatiad i'w ffagin; Cofi. weh lodes gynes, gu, Na fagwyd fi i fygu." Rai blynyddoedd yn ol, yr oedd cwrdd llenyddol yn Mhenmachno, pryd yr oedd yr "Esgyniad" wedi cael ei roddi yn destyn pryddest. Can' llinell oedd y terfynau yr oedd y beirdd wedi cael eu cyfyngu. Dyg- wyddodd bod un bryddest wedi dyfod i mewn ag oedd yn tra rhagori ar y lleill, ond pedair llinell yn hwy. Canfu y pwyllgor nad oedd yr awdwr yn un o Benmaohno. Darfu iddynt reoli yn ei erbyn. Olwydfardd oedd y beirniad. Pan yn dyfamu y wobr i arall, owynai tros yr un rhagorol ag oedd bedair llinell yn rhy hir, yr hwn oedd yn ddyn o Fon. Fel llawer o feirdd, dygwydd- odd bod y cyfaill hwnw wedi yfed dyferyn yn ormod. Pan y clybu y dyfarniad, llefai, "Sal iawn Glwydfardd, pedair llinell ydyw yn rhy hir." Olwydfardd eilwaith a ofynai iddo ddystewi a dyfod ato ef i dy'r capel ar ol darfod, y cai eglurhad; ond ni thawelai hyny ef. Llefai, "Sal iawn Clwydfardd.' Pallodd amynedd Clwydfardd ar hyn, ao ed- liwiai iddo nad oedd na dynoliaeth na bon- eddigeiddrwydd yn perthyn iddo. Yr oedd yr holl dorf ar hyn mewn terfysg, a phawb yn llefain "Allan a fo," a gwelid rhai yn rhuthro tuag ato, i'w lusgo o'r adeilad fel bwystfll drwg. Gwelai Gethin ei bod yn adeg iddo gyfryngu, a bloeddiai "Peidiwch ag ymddwyn at y dyn fel pe bai fwystfil drwg." loan Glan Lledr, y bardd y cyfeirir ato, a ollyngai allan yr englyn canlynol: "Cwrdd hynod fu y owrdd yne-caled fu Ar y Clwyd fardd o'r dechre A'r gwyr yn ffraeo eu gore A dyn o Fon dene fe." Mae fy llythyr yn lied faith. Rhaid ter- fynu.-ELLIS O'B NANT. r